Qore: Yusuf Said Hersi
Monday July 6, 2026
Puntland waxay muddo dheer ahayd mid ka mid ah maamullada ugu xasilloon Soomaaliya, iyadoo door muuqda ka qaadatay dhismaha nidaamka federaalka, la dagaallanka kooxaha hubeysan iyo horumarinta hay’adaha maamulka. Si kastaba ha ahaatee, waqtigan xaadirka ah waxay wajahaysaa duruufo siyaasadeed oo adag, kuwaas oo isugu jira caqabado gudaha ah iyo kuwo la xiriira dowladda federaalka.
1. Siyaasadda Gudaha: Midnimo Mise Kala Aragti Duwan?
Gudaha Puntland waxaa ka jira tartan siyaasadeed oo caadi ka ah nidaam kasta oo dimuqraadi ah, balse mararka qaarkood isu beddela khilaaf saameeya kalsoonida siyaasadeed. Dawladda Puntland waxay ku adkaysanaysaa in ay ilaalinayso amniga iyo xasilloonida, halka mucaaradku dhaliilo dhinacyada maamulka, hufnaanta, iyo sida loo maareeyo arrimaha siyaasadda.
2. Arrimaha Amniga
Amnigu waa tiirka ugu muhiimsan ee Puntland. Hawlgallada ka dhanka ah kooxaha hubeysan, gaar ahaan buuraha gobolka Bari, waxay muujiyeen dadaal weyn oo ay sameeyeen ciidamda Puntland.
Si kastaba ha ahaatee, dagaalka noocan ahi wuxuu u baahan yahay dhaqaale, tababar, iyo iskaashi joogto ah. Guulaha militari waa muhiim, laakiin xasilloonida waarta waxay sidoo kale ku xirnaan doontaa dib u dhiska adeegyada dowladda iyo fursadaha dhaqaale ee bulshada.
3. Xiriirka Dowladda Federaalka
Xiriirka u dhexeeya Puntland iyo dowladda federaalka ayaa weli ah mid ka mid ah qodobada ugu adage ee siyaasdda Soomaaliya.
Puntland waxay marar badan sheegtay in dowladda federaalka ay qaaday tallaabooyin aysan waafaqsanayn mabda’a federaalka, gaar ahaan arrimaha wax-ka -beddelka dastuueka, awood-qaybsiga, maamulka doorashooyinka iyo qaybsigan kheyraadka.
Dhanka kale, dowladda federaalka waxay ku dooddaa in tallaabooyinkeedu yihiin kuwo lagu mideynayo hay’adaha qaranka iyo xoojinta dowladnimada.
Kala aragti duwanaantan ayaa abuurtay jawi siyaasadeed oo mararka qaar hoos u dhiga wada shaqeynta labada dhinac.
4. Muranka La Xiriira Ciidamada
Mid ka mid ah arrimaha ugu xasaasisan ayaa ah eedeymo ay masuuliyiin ka tirsan Puntland marar kala duwan u jeediyeen dowladda federaalka, iyagoo ku andacoonaya in dowladda ay ciidamo ka qoranayso ama taageerayso cutubyo ka hawlgala deegaanno ka tirsan Puntland, taas oo ay Puntland u aragto faragelin ku ah maamulkeeda iyo amnigeeda.
Dowladda federaalka, dhankeeda, waxay guud ahaan sheegtaa in ciidamada ay qorto ama tababarto ay yihiin ciidamo qaran oo loogu talagalay difaaca dalka iyo xoojinta amniga guud.
Maaddaama arrintani ay tahay mid siyaasad ahaan lagu muransan yahay, waxaa muhiim ah in lagu wajahdo wada hadal, hufnaan iyo iskaashi hay’adeed si loo yareeyo kalsooni darrada.
5. Dhaqaalaha iyo Adeegyada Bulshada
Dhaqaalaha Puntland wuxuu ku tiirasan yahay ganacsiga, xoolaha nool, kalluumeysiga iyo lacagaha ay soo diraan qurbo-joogtu.
Si kastaba ha ahaatee, shaqo la’aanta dhalinyarda, sicir-bararka iyo baahida loo qabo maalgashi ballaaran ayaa weli ah caqabado waawyn. Horumarka dhaqaale wuxuu si toos ah ugu xiran yahay xasilloonida siyaasadeed iyo amni.
6. Doorka Puntland ee Mustaqbalka Federaalka
Puntland waxay weli isu aragtaa tiir muhiim u ah nidaamka federaalka Soomaaliya. Aragtideedu waxay xoogga saartaa in federaalku ku dhismo wada-tashi, ixtiraamka dastuurka iyo awood-qaybsi ay dhinacyadu ku heshiiyeen.
Haddii khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada aan lagu xallin wada hadal iyo is-afgarad, waxaa sii adkaan kara hirgelinta nidaamka federaalka.
Gunaanad
Marka si dheelitiran loo eego, Puntland maanta waxay ku jirtaa marxalad isku dhafan oo leh fursado iyo caqabado. Dhinac, waxay sii waddaa dadaallada amniga iyo dhismaha hay’adaha. Dhinaca kale, waxay wajahaysaa muranno siyaasadeed oo gudaha ah, xiriir adag oo kala dhexeeya dowladda federaalka, iyo caqabado dhaqaale.
Mustaqbalka Puntland wuxuu ku xiranaan karaa dhowr arrimood:
• In khilaafaadka gudaha lagu xalliyo wada hadal iyo hannaan sharci
• In la helo xiriir shaqeynaya oo ku dhisan kalsooni iyo wada-tashi oo lala yeesho dowladda federaalka.
• In la sii xoojiyo amniga iyadoo la ilaalinayo xuquuqda shacabka.
• In mudnaan la siiyo kobaca dhaqaalaha, shaqo-abuurka iyo adeegyada bulshada.
• In dhammaan dhinacyada siyaasadeed ay ka hormariyaan danaha shacabka iyo xasilloonida guud danaha siyaasadeed ee gaarka ah.
Aragti falanqayn ahaan, caqabadaha Puntland ma aha kuwo aan xal lahayn, balse waxay u baahan yihiin hoggaan, tanaasul siyaasadeed, iyo hannaan wada-tashi oo lagu dhiso kalsooni. Hddii taas lagu guuleysto, Puntland waxay sii wadi kartaa kaalinteeda muhiimka ah ee xasilloonida iyo horumarka Soomaaliya.
_________________________________________
Yusuf Said Hersi
[email protected]
