W/Q: Mohamed Ali Abdi
Monday August 24, 2026
Dhismaha Hirshabelle Dowlad Goboleedka Hirshabelle wuxuu ka mid yahay maamulladii ugu dambeeyay ee lagu dhiso nidaamka federaalka Soomaaliya. Sanadkii 2016, markii ay Dowladda Federaalku u muuqatay mid xilligeedu dhamaad yahay, waxaa lagama maarmaan noqotay in la dhameystiro khariidada federaalka dalka. Labadii gobol ee ugu dambeeyay ee hartay waxay ahaayeen Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.
Isku-dhafka labadan gobol ma ahayn mid ku yimid rabitaan buuxa oo ka yimid dadka deegaanka, ee wuxuu ahaa mashruuc siyaasadeed oo ay si toos ah u riixayeen Xafiiska Madaxtooyada iyo Wasaaradda Arrimaha Gudaha. Shirweynihii ka dhacay magaalada Jowhar wuxuu madal u noqday doodo acsan, is-faham waayo, iyo khilaafyo qoto-dheer oo dhexmaray odayaasha dhaqanka ee labada gobol.
Doorkii Hogaaminta Dowladda Dhexe iyo Magac-bixinta
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud: Wuxuu aad u riixayay in ka hor doorashadii 2016 la dhameystiro maamul-goboleedyada si ay ugu fadhizato guul dastuuri iyo siyaasadeed.
Wasiir Cabdiraxmaan Odowaa: Wasiirkii Arrimaha Gudaha ee xilligaas wuxuu ahaa shakhsigii garabka u dhigay maaraynta shirkii Jowhar, wadahadalada Odayaasha, iyo dhisidda Guddigii Farsamada.
Halkee ka yimid Magaca "Hirshabelle"?
Magacu wuxuu noqday heshiis (compromise) lagu dhex-dhexaadinayo xasaasiyaddii ka dhalatay magacyada labada gobol:
HIR = Gobolka Hiiraan
SHABELLE = Gobolka Shabeellaha Dhexe
Magacan waxaa rasmi ahaan lagu ansixiyay Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Hirshabelle bishii Oktoobar 2016.
Diidmadii Ugaas Xasan iyo Khilaafkii Dhaqanka
Caqabadda ugu weyn ee ka hortagtay midnimada maamulka waxay ahayd diidmadii sulaadda dhaqanka Gobolka Hiiraan, oo uu ugu horreeyo Ugaas Xasan Ugaas Khaliif. Ugaaska iyo odayaal badan waxay ku doodeen:
Hiiraan waa gobol qadiim ah oo 8 degmo lahaa, dib-u-dhacna ay tahay in lagu hoos geeyo Jowhar.
Wuxuu dalbanayay in markii hore Hiiraan loo qeybiyo 2 gobol si ay awoodda ugu qeybsadaan si tixgelin leh.
Xeeladdii Doorashadii Cali Cosoble:
Maadaama Dowladda Federaalku ay ku guuldarraysatay inay Ugaas Xasan ku qanciso shirkii Jowhar, waxay adeegsatay xeelad siyaasadeed iyadoo la doortay Cali Cabdullaahi Cosoble (oo ka soo jeeda beesha Xawaadle). Inkasta oo uu Madaxweynahu ka yimid Hiiraan, Ugaas Xasan wuu qaadacay maamulkaas, taas oo sababtay in Hirshabelle ay sanooyin badan ka shaqayn weydo gudeha Hiiraan.
Caasimadda Maamulka iyo Awood-Qeybsiga 4.5
Saluuggii ka dhashay xarunta maamulka iyo awoodda wuxuu dhalay tanaasulaad waraaqaha ku haray:
Magaalada Buulaburte: Dowladda Federaalku waxay dikreeto ku magacawday inay Buulaburte noqoto caasimadda rasmiga ah, halka Jowhar ay ka ahayd kumeel-gaar. Qorshahaas wuxuu u baaqday xaaladdii amniga (sida go'doomintii Al-Shabaab) iyo kaabayaal dhaqaale la'aanta Buulaburte.
Heshiiskii Qarsoodiga ahaa (Gentlemen's Agreement): Dhismihii 2016 waxaa lagu heshiiyay hab-raac afka ah: Madaxweynaha (Hiiraan/Xawaadle), Madaxweyne Ku-xigeenka (Shabeellaha Dhexe/Abgaal), iyo Gudoomiyaha Baarlamaanka (Hiiraan/Gaaljecel).
Wareegga Hoggaanka iyo Dib-u-dhacii 2020
Sannadkii 2020, markii la joogay dawradii 2-aad, heshiiskii afka ahaa wuu burburay. Siyaasiyiinta Shabeellaha Dhexe waxay ku doodeen inaysan mar walba ka muuqan karin booska 2-aad iyadoo caasimaddu ay tahay Jowhar.
Dowladdii Federaalka ee Madaxweyne Farmaajo waxay taageertay nidaamka Rotational Leadership (Madaxtinimo Wareeg ah):
Madaxweynaha waxaa loo doortay Cali Guudlaawe Xuseen (Shabeellaha Dhexe/Abgaal).
Gudoomiyaha Baarlamaanka waxaa loo doortay Cabdihakiim Luqmaan (Hiiraan/Gaaljecel).
Tani waxay kacdoon adag ka dhalisay Hiiraan, iyadoo ay curatay Jabhaddii Hiiraan State ee uu hoggaaminayay Jeneraal Xuud. Safarkii uu Cali Guudlaawe ku tagay Beledweyne 2022 wuxuu ku yimid dedaal ammaan oo ay maareeyeen Fahad Yaasiin iyo Gudoomiyihii Gobolka Hiiraan ee xilligaas, Cali Jeyte Cismaan.
Talo iyo Gunnaanad: Mustaqbalka Hirshabelle
Hirshabelle waxay u baahan tahay in laga saaro xaaladda "dhalmo qasabka ah" oo loo guuro hab-maamul waara:
Dastuur Cusub oo Cadaynaya Rotational System: Waa in Dastuurka lagu qaraa nidaamka Madaxtinimada Wareegta ah (Constitutional Guarantee) si 4 sano kasta xilka sare uu u wareego, iyadoo meesha ka saaraysa kalsooni-darro beeleed.
Gogol Nabadeed: Dib-u-fadhiisin dhab ah oo dhexmarta dadka deegaanka labada gobol, si loo helo heshiis bulsho oo ku dhisay cadaalad, deegaan, iyo wadaagga kheyraadka Wabiga Shabelle.
Hoggaan Cusub: Hirshabelle uma baahna hoggaamiye maareeya khilaafaadka oo kaliya (Crisis Manager), waxay u baahan tahay hoggaamiye beddela nidaamka oo dhan (System Changer), kaasi oo maamulka u beddeli kara hooyada ilaha cuntada iyo dhaqaalaha Soomaaliya.
